ΙΣΤΟΡΙΑ ΦΟΥΡΝΟΙ ΚΟΡΣΕΩΝ


Γενικές Πληροφορίες


Tο νησί των Φούρνων είναι το τρίτο νησί του Νομού Σάμου. Οι Φούρνοι είναι ένα σύμπλεγμα νησιών νοτιοδυτικά της Σάμου και νοτιοανατολικά της Ικαρίας. Η απόσταση από τα δύο αυτά νησιά δεν ξεπερνά τα 16 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 1 ώρα με το πλοίο της γραμμής. Η πρόσβαση στους Φούρνους γίνεται τόσο με πλοία της ακτοπλοΐας, όσο και με μικρότερα πλοιάρια, ιπτάμενα δελφίνια αλλά και με βενζινακάτους. Το σύμπλεγμα αποτελείται από 12 νησιά, 3 μεγάλα (Φούρνοι, Θύμαινα, Αγ. Μηνάς) και 9 μικρότερα, τα οποία και αποτελούν ιδανικό βιότοπο για τα θαλασσοπούλια μεταξύ των οποίων και ο σπάνιος Αιγαιόγλαρος. Το σύμπλεγμα των Νησιών είναι μια από τις πιο σημαντικές περιοχές και στρατηγικό σημείο στη Μεσόγειο, που έχουν ενταχθεί στο σύστημα NATURA 2000.
Με πληθυσμό περίπου 2000 μόνιμους κατοίκους, οι Φούρνοι είναι ένα αυτάρκες νησί. Στα καταστήματα των Φούρνων μπορεί να βρει κανείς τα πάντα: από τρόφιμα, αλλαντικά και κρέατα μέχρι ρούχα, γυαλικά, είδη προικός, δώρα κ.α. Οι κάτοικοι ασχολούνται με την αλιεία, την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία, τις οικοδομές, το εμπόριο και τον τουρισμό ενώ ένα μεγάλο ποσοστό είναι ναυτικοί. Στο νησί κυκλοφορούν αυτοκίνητα.
Το μεγαλύτερο νησί, είναι οι Φούρνοι με την ομώνυμη πρωτεύουσα, χτισμένη αμφιθεατρικά με θέα τον πανέμορφο καταγάλανο φυσικό κόλπο και το λιμάνι του νησιού. Μια βόλτα στους Φούρνους πείθει άμεσα τον επισκέπτη για την γραφικότητα του νησιού, όπου υπάρχουν ασπρισμένες αυλές και γλάστρες με γεράνια και άλλα ευωδιαστά λουλούδια. Ανηφορίζοντας κανείς προς την πλατεία, διαβαίνει το ξακουστό σοκάκι του νησιού -το δρόμο με τις μουριές όπως τον αποκαλούν οι επισκέπτες-, όπου οι μουριές σαν πράσινη θάλασσα απλώνονται κατά μήκος του δρόμου. Το ειδυλλιακό αυτό τοπίο ολοκληρώνει η πλατεία του χωριού με το μεγάλο πλατάνι που προσφέρει απλόχερα ίσκιο και δροσιά κάτω από τα κλαδιά του. Εκεί, ο επισκέπτης απολαμβάνει τον καφέ του στα παραδοσιακά καφενεδάκια, ακούγοντας το τιτίβισμα των πουλιών. Τα περισσότερα εστιατόρια του νησιού βρίσκονται δίπλα στη θάλασσα.
Στους Φούρνους, επίσης, βρίσκεται ο οικισμός της Χρυσομηλιάς με γραφικές παραλίες, καθώς και άλλοι μικρότεροι οικισμοί με υπέροχες παραλίες, όπως το Καμπί, το Καμάρι, ο Άη Γιάννης, το Μπαλί, η Ψιλή Άμμος, το Πετροκοπιό, το Ελιδάκι, η Βιτσιλιά, η Βλυχάδα, τα Κουμαρά, η Άμπελος κ.α. Απέναντι από τους Φούρνους, βρίσκεται το Νησί της Θύμαινας, γνήσιο ψαροχώρι, με την υπέροχη παραλία της Κεραμειδούς.


Αρχαιολογικοί Χώροι και Μνημεία

Ακρόπολη


Στο λόφο του Αη Γίωργη, ο καθαρισμός έφερε στο φως μια ακρόπολη-οχυρό, αντίστοιχη με αυτήν του Δρακάνου (στην Ικαρία), της οποίας το όνομα αναφέρεται σε μια επιγραφή που χάραξε στο βράχο κάποιος φρουρός: «Επίγονον πόθων φυλάττω Κορσηιτών ακρόπολιν». Η επιγραφή αυτή δίνει ακριβή στοιχεία για το όνομα της Ακρόπολης.
Η Ακρόπολη έχει έκταση περίπου 36 στρ. και καταλαμβάνει το βραχώδη λόφο του Αη Γιώργη. Τα τείχη της Ακρόπολης που σώζονται σήμερα έχουν ύψος και πλάτος 2 μ περίπου. Στη δυτική πλευρά του λόφου, έξω από το τείχος υπάρχουν ορθογώνια λαξεύματα, τα οποία χρησίμευαν για την τοποθέτηση αναθημάτων.
Γενικά, ο χώρος έχει πολύ ενδιαφέρον. Η ύπαρξη σαρκοφάγου στους πρόποδες του λόφου δείχνει ότι στην περιοχή αυτή, έξω από την ακρόπολη, θα πρέπει να ήταν αρχαίο νεκροταφείο.
Αρχαίος οικισμός
Το Καμάρι που βρίσκεται στη Δυτική πλευρά του νησιού οφείλει το όνομά του σε ένα κατεστραμμένο ημικυλινδρικό θόλο.
Στην περιοχή αυτή έχει εντοπιστεί ένας οικισμός της ύστερης αρχαιότητας. Λείψανα κτιρίων εκτείνονται από τις πλαγιές του χαμηλού λόφου ως την θάλασσα και συνεχίζουν μέσα σε αυτή. Μέσα στο ρηχό νερό διακρίνονται ορθογώνια δωμάτια και το περίγραμμά ενός πίθου. Οι τοίχοι είναι χτισμένοι με πέτρες.
Στο λόφο, στον περίβολο της εκκλησίας των Ταξιαρχών, υπάρχουν αράβδωτοι κίονες από γρανίτη, πωρόλιθο και σταχτί φλεβωτό μάρμαρο καθώς και ορθογώνιες μαρμάρινες πλάκες με τόρμους. Εμφανή είναι τα ίχνη από λαθρανασκαφές τάφων ανάμεσα στους πυκνούς θάμνους που σκεπάζουν την πλαγιά.
Σαρκοφάγος
Η ρωμαϊκή σαρκοφάγος, η οποία σήμερα είναι στημένη στην πλατεία του σύγχρονου οικισμού των Φούρνων, βρέθηκε στο οικόπεδο Γραμματικού, στη Χώρα των Φούρνων, ύστερα από αίτηση του ιδιοκτήτη για ανασκαφική έρευνα. Η σαρκοφάγος, η οποία ήταν σχεδόν παράλληλα προς την ξερολιθιά, που κλείνει στα δυτικά το οικόπεδο, έχει ύψος 1,10, μήκος 2,38 και πλάτος 1,10 μ και είναι διακοσμημένη με ανάγλυφα σχηματοποιημένα στεφάνια και κύκλους.
Η σαρκοφάγος είναι όμοια με άλλες δύο που βρίσκονται στη Συλλογή Κάμπου της Ικαρίας, της αρχαίας Οινόης. Είναι αλεξανδρινού τύπου και έχει σχηματοποιημένη διακόσμηση ανθοπλοκάμων με φύλλα κισσού και ρόδακες. Επειδή κατά τη διάρκεια της ανασκαφής, η σαρκοφάγος βρέθηκε να πατά σε ορθογώνια στηρίγματα εικάζεται ότι πρέπει να βρέθηκε στη θέση της και ότι στη γύρω περιοχή πρέπει να βρίσκεται το ρωμαϊκό νεκροταφείο.


Αρχαίο λατομείο


Στο μυχό ενός μικρού όρμου στο Πετροκοπιό βρέθηκε αρχαίο λατομείο.
Σε πολλά σημεία του λόφου ήταν σαφή τα ίχνη αρχαίας λατόμησης, ενώ όλη η πλαγιά από το λατομείο του Πετροκοπιού ως την ακτή ήταν σκεπασμένη με λατύπη και μεγάλα κομμάτια μαρμάρου. Με την αφαίρεσή τους, αποκαλύφθηκαν πολύ ενδιαφέροντα ημίεργα αρχιτεκτονικά μέλη: σπόνδυλοι κιόνων, που οι μεγαλύτεροι έχουν διάμετρο 1,90 μ και ένα αρχαϊκό ιωνικό κιονόκρανο διαστάσεων 2,20 μ * 1,20 μ.
Πρόκειται για μια σημαντικότατη αρχαιολογική θέση. Δεύτερο αρχαίο λατομείο υπάρχει και στην περιοχή «Τσιγγαναριό».


Πύργος

Στο λόφο της Αγίας Τριάδας στη Χρυσομηλιά, υπάρχει ορθογώνιο κτίριο με ισοδομική τοιχοδομία από λευκό μάρμαρο πάνω σε θεμέλιο από σχιστόλιθους. Μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη είναι σκόρπια στις πλαγιές του λόφου. Στα βόρεια της Αγίας Τριάδας, σώζεται η κόγχη του ιερού και το πλακόστρωτο δάπεδο παλαιότερης εκκλησίας, ενώ στις παραστάδες της πόρτας χρησιμοποιήθηκε υλικό από το αρχαιότερο κτίριο. Η κατασκευή και η θέση του κτιρίου δείχνουν ότι πρόκειται για ελληνιστικό πύργο αντίστοιχο του Δρακάνου της Ικαρίας.


Εξωκλήσια


Στους Φούρνους υπάρχουν πολλά εξωκλήσια. Τα μεγαλύτερα από αυτά είναι του Άη Γιάννη, της Παναγιάς, της Αγ. Μαρίνας, της Ευαγγελίστριας και του Αγίου Θεολόγου.
Οι Φουρνιώτες ανέκαθεν ήταν άνθρωποι με έντονα ανεπτυγμένο το θρησκευτικό ιδεώδες. Όλα τα εξωκλήσια του νησιού, μικρά και μεγάλα, είναι πεντακάθαρα και φρεσκοασπρισμένα. Χαρακτηριστικό είναι ότι όλες οι εικόνες «σκεπάζονται» από μαντίλες (μεγάλα μαντίλια) ως ένδειξη φροντίδας προς τον Άγιο που απεικονίζει κάθε εικόνα.



22 ναυάγια αρχαίων εμπορικών πλοίων εντοπίστηκαν στους Φούρνους

Ο πλούτος των Φούρνων (Καθημερινή 10/7/2016)


Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τις δύο τελευταίες εβδομάδες του Σεπτεμβρίου στα νησάκια των Φούρνων από αρχαιολόγους της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων και το RPM Nautical Foundation,  που συνεργάστηκαν με ντόπιους σφουγγαράδες, ψαράδες και δύτες ελεύθερης κατάδυσης για να έρθουν μπροστά σε μια τεράστια ανακάλυψη. Μέσα σε 13 ημέρες ερευνών εντοπίστηκαν στον βυθό 22 ναυάγια αρχαίων εμπορικών πλοίων.
Πρόκειται για ναυάγια της Αρχαϊκής περιόδου, της Κλασικής, της Ελληνιστικής, της Ύστερης Ρωμαϊκής και της Ύστερης Μεσαιωνικής περιόδου. Δηλαδή, ξεκινούν από το 700 π.Χ. και φτάνουν έως τον 16ο αιώνα. Πάνω από τα μισά είναι ρωμαϊκά (300 – 600 μ.Χ.).
Τα φορτία τους αποκαλύπτουν εμπορικές συναλλαγές μεγάλων αποστάσεων ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο, την Κύπρο, την Ανατολή και την Αίγυπτο. Τουλάχιστον τρία πλοία μετέφεραν φορτίο με αμφορείς ή αγγεία, τα οποία δεν έχουν βρεθεί στο παρελθόν σε άλλα ναυάγια.
Ο συνολικός αριθμός των εντοπισμένων και τεκμηριωμένων ναυαγίων μαζί με τα 22 ήδη διερευνημένα ναυάγια που καταγράφηκαν το 2015 ανέρχεται έτσι στα 45, καθιστώντας το αρχιπέλαγος των Φούρνων την πλουσιότερη σε αρχαία ναυάγια θάλασσα της Ελληνικής Επικράτειας και μία από τις πλουσιότερες θάλασσας της Μεσογείου. Εκτός των ναυαγίων καταγράφηκαν εκατοντάδες μεμονωμένα ευρήματα, κυρίως απορρίψεις κεραμικής και άγκυρες, αψευδείς μάρτυρες της έντασης και έκτασης της ναυσιπλοΐας και εμπορευματικής διακίνησης στο καίριο αυτό ναυτικό σταυροδρόμι του ανατολικού Αιγαίου.
Επίσης δύο λίθινοι στύποι (αντίβαρα) αρχαϊκών αγκυρών, οι μεγαλύτεροι του είδους τους που έχουν βρεθεί έως σήμερα στο Αιγαίο. Η εκτενής ποικιλομορφία των φορτίων και η εύρεση πολλών ναυαγίων με επείσακτα, εκτός Αιγαίου, φορτία, φαίνεται να επιβεβαιώνει τα πρώτα συμπεράσματα της έρευνας του 2015: οι Φούρνοι, ένα άσημο νησί, λησμονημένο από τις αρχαίες πηγές, αποτέλεσαν λόγω της γεωγραφικής τους θέσης και του πολυσχιδούς των ακτών τους, που διευκολύνουν την προσόρμιση πλοίων υπό οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες, έναν θαλάσσιο κόμβο υπέρ-τοπικής σημασίας που συνδέεται με ένα ευρύτερο δίκτυο θαλασσίων διαδρομών κατά την αρχαιότητα.
Υπολογίζεται ότι η περιοχή που διερευνήθηκε αντιστοιχεί σε ένα ποσοστό μικρότερο από το 15% της συνολικής ακτογραμμής που περιβάλλει το νησιωτικό σύμπλεγμα των Φούρνων, η δε συνέχεια της έρευνας κατά τα επόμενα έτη θα οδηγήσει στον εντοπισμό ενός ακόμα μεγαλύτερου αριθμού ναυαγίων, επιτρέποντας την διαχρονική κατανόηση της χρήσης του θαλασσίου χώρου και την διεξοδική μελέτη της ναυσιπλοΐας και εμπορευματικής διακίνησης στο αρχιπέλαγος των Φούρνων.
Εκτιμάται πως η επιφανειακή έρευνα για τον εντοπισμό ναυαγίων θα ολοκληρωθεί το έτος 2018. Στη συνέχεια, και λαμβάνοντας πλέον υπόψη τα συνολικά δεδομένα των εντοπισμένων ναυαγίων, η έρευνα θα εστιαστεί στην ανασκαφική διερεύνηση ναυαγίων σημαίνουσας ιστορικής σημασίας.